Dünyada Kaç Tür Hayvan Var?

Genel Bakış

Gezegenimiz, milyarlarca yıllık evrim sürecinde inanılmaz bir canlı çeşitliliğine ev sahipliği yapmaktadır. Bilim insanları Dünya'da yaklaşık 8.7 milyon ökaryot (çekirdekli hücrelere sahip) türün yaşadığını tahmin etmektedir. Bu rakamın yaklaşık 7.77 milyonunu hayvan türleri oluşturmaktadır. Ancak bugüne kadar bilim tarafından tanımlanıp adlandırılan tür sayısı yalnızca 1.5 milyon civarındadır.

Bu, bilinen her tür için keşfedilmeyi bekleyen yaklaşık 4-5 türün daha olduğu anlamına gelmektedir. Her yıl ortalama 15.000-18.000 yeni tür keşfedilmekte, ancak bu hızla bile tüm türlerin tanımlanması yüzyıllar alacaktır. Üstelik birçok tür, keşfedilmeden önce insan faaliyetleri nedeniyle yok olmaktadır.

Biyoçeşitlilik sadece bir sayı meselesi değildir. Her tür, ekosistemlerin dengesinde kritik bir rol üstlenir. Bir türün yok olması, domino etkisiyle diğer türleri ve tüm ekosistemi etkileyebilir. Bu nedenle dünya üzerindeki tür çeşitliliğini anlamak ve korumak, gezegenimizin geleceği için hayati önem taşımaktadır.

Bilinen Tür Sayıları

Hayvan aleminin farklı gruplarındaki bilinen tür sayıları, biyoçeşitliliğin nasıl dağıldığını gösteren çarpıcı bir tablo ortaya koymaktadır:

Böcekler açık ara en kalabalık gruptur. Bilinen yaklaşık 1 milyon böcek türü, tüm bilinen hayvan türlerinin üçte ikisinden fazlasını oluşturmaktadır. Kınkanatlılar (böcekler) tek başına yaklaşık 400.000 türle en büyük takımı oluşturur. Ünlü evrimci J.B.S. Haldane'in "Yaradan'ın böceklere aşırı bir düşkünlüğü var" sözü bu gerçeği özetler niteliktedir.

Balıklar yaklaşık 35.000 bilinen türle omurgalıların en kalabalık grubudur. Bunu sırasıyla kuşlar (~10.000 tür), sürüngenler (~11.000 tür), amfibiler (~8.000 tür) ve memeliler (~6.400 tür) takip etmektedir. Omurgasızlar ise — denizanaları, mercanlar, yumuşakçalar, kabuklular ve daha fazlası — yaklaşık 1.3 milyon bilinen türle devasa bir çeşitlilik barındırır.

İlginç bir şekilde memeliler, popüler kültürde en çok bilinen hayvan grubu olmasına rağmen, tür sayısı açısından oldukça küçük bir gruptur. Tüm bilinen memeli türleri, yalnızca bir böcek familyasındaki tür sayısının bile altında kalabilmektedir.

Keşfedilmemiş Türler

Bilim insanlarının tahminlerine göre, dünya üzerindeki türlerin büyük çoğunluğu henüz keşfedilmemiştir. En iyimser tahminlere göre bile bilinen türler, toplam tür sayısının yalnızca %15-20'sini oluşturmaktadır. Peki bu keşfedilmemiş türler nerede saklanıyor?

Tropikal yağmur ormanları en büyük keşfedilmemiş tür deposudur. Amazon, Kongo havzası ve Güneydoğu Asya'nın yağmur ormanları, özellikle böcekler ve küçük omurgasızlar açısından sayısız bilinmeyen tür barındırmaktadır. Orman örtüsünün tepesinde yaşayan artropodlar hakkında bildiklerimiz, orada yaşayanların çok küçük bir kesitini oluşturur.

Derin denizler bir diğer gizemli alandır. Okyanusların %80'inden fazlası henüz keşfedilmemiştir. Derin deniz çukurlarında, hidrotermal bacalar çevresinde ve deniz tabanının altında tamamen bilinmeyen ekosistemler bulunmaktadır. Her derin deniz keşif seferinde onlarca yeni tür kaydedilmektedir.

Toprak ekosistemler de şaşırtıcı derecede az araştırılmıştır. Bir avuç toprağın içinde binlerce farklı organizma türü yaşayabilir ve bunların büyük çoğunluğu henüz tanımlanmamıştır. Nematodlar (iplik solucanları), akarlar ve mikroskobik organizmalar, toprak biyoçeşitliliğinin büyük bölümünü oluşturur.

Hayvan Sınıflandırması

Hayvanlar alemini anlamlandırabilmek için bilim insanları taksonomik sınıflandırma sistemini kullanmaktadır. İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından 18. yüzyılda temelleri atılan bu sistem, canlıları ortak özelliklerine göre hiyerarşik gruplara ayırır.

Sınıflandırma basamakları en genelden en özele doğru şöyledir: Alem (Animalia) → Şube (Chordata, Arthropoda vb.) → Sınıf (Mammalia, Aves vb.) → Takım (Carnivora, Primates vb.) → Familya (Felidae, Canidae vb.) → Cins (Panthera, Canis vb.) → Tür (P. leo, C. lupus vb.).

Hayvanlar alemi, yaklaşık 35 şubeye ayrılmaktadır. Bunlar arasında en bilinen şubeler Kordalılar (omurgalılar dahil), Artropodlar (böcekler, örümcekler, kabuklular), Yumuşakçalar (salyangozlar, ahtapotlar, midyeler) ve Halkalı Solucanlar'dır (solucanlar). En büyük şube olan Arthropoda, bilinen tüm hayvan türlerinin yaklaşık %80'ini kapsamaktadır.

Günümüzde DNA analizi ve moleküler biyoloji, geleneksel morfolojiye dayalı sınıflandırmayı büyük ölçüde değiştirmektedir. Dış görünüşe göre birbirine benzeyen türlerin aslında uzak akraba olduğu, ya da farklı görünen türlerin aslında yakın akraba olduğu ortaya çıkabilmektedir. Bu da tür sayılarının sürekli güncellenmesine yol açmaktadır.

Biyoçeşitlilik Sıcak Noktaları

Dünya üzerindeki biyoçeşitlilik eşit dağılmamıştır. Belirli bölgeler, orantısız biçimde yüksek tür zenginliğine sahiptir. Bu bölgelere "biyoçeşitlilik sıcak noktaları" denir ve koruma çalışmaları açısından öncelikli alanlar olarak kabul edilir.

Amazon Yağmur Ormanı, dünya üzerindeki tüm canlı türlerinin yaklaşık %10'unu barındırmasıyla en zengin ekosistemdir. Tek bir hektar alanda 400'den fazla ağaç türü ve binlerce böcek türü yaşayabilir. Kolombiya, Ekvador ve Peru'nun Amazon kesimleri özellikle yüksek endemizm oranına sahiptir.

Mercan Resifleri, "denizlerin yağmur ormanları" olarak bilinir. Tüm deniz türlerinin yaklaşık %25'i mercan resiflerinde yaşamaktadır, oysa resifler okyanus tabanının yalnızca %1'inden azını kaplar. Büyük Set Resifi, Mercan Üçgeni ve Karayip resifleri en önemli deniz biyoçeşitliliği alanlarıdır.

Türkiye de biyoçeşitlilik açısından dikkat çekici bir konumdadır. Avrupa, Asya ve Afrika'nın kesişim noktasında yer alan Anadolu, üç farklı biyocoğrafik bölgenin etkisi altındadır. Yaklaşık 11.000'den fazla bitki türü ve 1.500'ü aşkın omurgalı hayvan türüyle Türkiye, Avrupa'nın en zengin biyoçeşitliliğe sahip ülkelerinden biridir.

İlginç Bilgiler