Deniz Kaplumbağası

Genel Bakış

Yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas), okyanusların en ikonik ve en eski sakinlerinden biridir. Deniz kaplumbağaları, 100 milyon yılı aşan evrim tarihleriyle dinozorlarla aynı dönemde yaşamış ve onların yok oluşundan sonra da varlığını sürdürmeyi başarmış olağanüstü sürüngenlerdir. Dünya üzerinde 7 farklı deniz kaplumbağası türü bulunmakta olup, yeşil deniz kaplumbağası bunların en yaygın ve en iyi bilinen türüdür.

İsimlerini etlerinin yeşilimsi renginden alan bu kaplumbağalar, tropikal ve subtropikal okyanusların sığ kıyı sularında yaşarlar. Hem otlak olarak deniz çayırlarını kullanan nadir deniz sürüngenlerinden biri olmaları hem de binlerce kilometre göç edebilme yetenekleri onları bilim insanları için son derece ilgi çekici kılar. Ne yazık ki yumurta toplama, kaçak avcılık, habitat kaybı ve plastik kirliliği gibi tehditler nedeniyle IUCN tarafından "Tehlike Altında" olarak sınıflandırılmaktadır.

Fiziksel Özellikler

Yeşil deniz kaplumbağası, büyük deniz kaplumbağası türlerinden biridir. Yetişkin bireyler genellikle 80 ile 150 santimetre karapaks (sırt kabuğu) uzunluğuna ve 70 ile 230 kilogram ağırlığa sahiptir. Karapaksları düz ve gözyaşı şeklinde olup, renkleri yaşa göre değişir; yavrular koyu kahverengi veya siyahken, yetişkinler zeytuni yeşil ile kahverengi arasında tonlara sahiptir.

Yüzgeç şeklindeki ön ayakları, denizde güçlü ve zarif bir şekilde yüzmelerini sağlar ve saatte 35 kilometreye kadar hız yapabilirler. Diğer kaplumbağa türlerinden farklı olarak, başlarını kabuklarının içine çekemezler. Tuzlu deniz suyundan fazla tuzu atmak için gözlerinin arkasında özel tuz bezleri bulunur; bu bezler çalışırken kaplumbağalar ağlıyor gibi görünür. Her bireyin yüz pulları benzersiz bir desene sahiptir ve araştırmacılar tarafından kimlik tespitinde kullanılır.

Yaşam Alanı ve Dağılım

Yeşil deniz kaplumbağaları, Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanusu'nun tropikal ve subtropikal bölgelerinde yaşamaktadır. Beslenme alanları genellikle deniz çayırlarının ve yosunların bol olduğu sığ kıyı sularıdır. Mercan resifleri, kayalık kıyılar ve lagünler de önemli yaşam alanlarıdır.

Deniz kaplumbağaları, hayvanlar aleminin en etkileyici göçmenlerinden biridir. Beslenme alanları ile yuvalama plajları arasında 2.600 kilometreden fazla mesafe kat edebilirler. Dişiler, doğdukları plaja yumurtlamak üzere geri dönerler; bu davranışa "natal homing" denir ve Dünya'nın manyetik alanını kullanarak yönlerini buldukları düşünülmektedir. Türkiye'nin Akdeniz kıyıları, özellikle Mersin, Antalya ve Muğla sahilleri önemli yuvalama alanlarıdır.

Beslenme ve Davranış

Yeşil deniz kaplumbağaları, yetişkinlikte ağırlıklı olarak otçuldur; bu özellik onları deniz kaplumbağaları arasında benzersiz kılar. Diyetleri deniz çayırları ve yosunlardan oluşur. Yavrular ise omnivor olup, denizanaları, yumuşakçalar, süngerler ve küçük omurgasızlarla beslenirler. Deniz çayırlarını otlayarak bu ekosistemlerin sağlıklı kalmasını ve verimliliğini artırırlar.

Deniz kaplumbağaları derin dalışlar yapabilir ve 5 saate kadar nefeslerini tutabilirler. Uyurken su yüzeyine yakın yüzer veya kayaların altına sığınırlar. Üreme döneminde dişiler karaya çıkarak kumlu plajlara 100-200 yumurta bırakırlar. Yumurtalar yaklaşık 60 gün sonra açılır ve yavrular karanlıkta denize ulaşmaya çalışırlar. Yuvadaki sıcaklık, yavruların cinsiyetini belirler: 29 derecenin üzerinde dişi, altında erkek bireyler gelişir.

Tehditler ve Koruma Durumu

Yeşil deniz kaplumbağası, IUCN Kırmızı Listesi'nde "Tehlike Altında" (EN) olarak sınıflandırılmaktadır. Başlıca tehditler arasında yuvalama plajlarının tahribi, yumurta toplama, yasadışı avlanma, balıkçı ağlarına dolanma ve plastik kirliliği yer almaktadır. Deniz kaplumbağaları plastik poşetleri denizanasıyla karıştırarak yutabilir ve bu durum ölümcül olabilir.

İklim değişikliği de ciddi bir tehdit oluşturmaktadır; yükselen kumsal sıcaklıkları cinsiyet oranını bozabilir ve deniz seviyesinin yükselmesi yuvalama plajlarını yok edebilir. Işık kirliliği, yeni doğan yavruların deniz yerine karaya yönelmesine neden olabilir. Türkiye'de DEKAMER (Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi) gibi kuruluşlar koruma çalışmaları yürütmektedir. Uluslararası düzeyde CITES koruması, yuvalama plajlarının korunması ve balıkçılık düzenlemeleri başlıca koruma önlemleridir.

İlginç Bilgiler