Şempanze

Genel Bakış

Şempanze (Pan troglodytes), insanların en yakın yaşayan akrabasıdır; DNA'mızın %98,7'si ortaktır. Afrika'nın tropikal ormanlarında yaşayan bu son derece zeki primat, alet kullanır, karmaşık sosyal ilişkiler kurar ve hatta nesiller arası kültürel aktarıma sahiptir. Jane Goodall'ın 1960'larda Tanzanya'daki öncü araştırmaları, şempanzelerin zengin iç dünyasını insanlığa tanıtmıştır.

Dört alt tür (Batı, Orta, Doğu ve Nijerya-Kamerun) olarak sınıflandırılan şempanzelerin doğadaki popülasyonu 170.000-300.000 arasında tahmin edilmektedir. IUCN tarafından "Tehlike Altında" kategorisinde değerlendirilmektedirler.

Zeka ve Alet Kullanımı

Şempanzeler, insanlar dışında alet kullanımı konusunda en gelişmiş hayvanlardan biridir. Dallardan sopalar yaparak termit yuvalarına sokar ve böcekleri çıkarırlar; taşları çekiç ve örs olarak kullanarak sert kabuklu meyveleri kırarlar; yapraklardan sünger yaparak ağaç kovuklarındaki suyu emer ve dalları mızrak olarak kullanarak ağaç kovuklarındaki küçük primatları avlarlar.

Daha da etkileyici olan, bu tekniklerin kültürel olarak aktarılmasıdır. Farklı şempanze toplulukları farklı alet kullanım tekniklerine sahiptir ve yavrular bu teknikleri gözlem ve taklit yoluyla öğrenir. Washoe ve Kanzi gibi şempanzeler, yüzlerce işaret dili sembolünü öğrenmeyi başarmış ve insanlarla iletişim kurmuştur.

Sosyal Yapı

Şempanzeler, 20-150 bireylik topluluklar halinde yaşarlar. Bu topluluklar içinde karmaşık ittifaklar, siyasi manevralar ve güç mücadeleleri yaşanır. Alfa erkek, fiziksel güçten ziyade sosyal zekâ ve ittifak kurma becerisiyle bu konuma yükselir. Karşılıklı tımar, sosyal bağların korunmasında ve gerilimlerin azaltılmasında önemli bir rol oynar.

Şempanzeler empati, şefkat ve hatta adalet duygusu gösterebilir. Yetim kalan yavruları evlat edinme, yaralı bireylere yardım etme ve savaştan sonra barış yapma gibi davranışlar sergilerler. Ancak gruplar arası şiddet ve bölge savunması da yaygındır.

Tehditler ve Koruma

Orman tahribatı, yasadışı et ticareti (bushmeat) ve Ebola gibi hastalıklar şempanzelerin en büyük tehditleridir. Jane Goodall Enstitüsü ve diğer kuruluşlar, habitat koruma, topluluk eğitimi ve rehabilitasyon programları yürütmektedir.

İlginç Bilgiler